Czesław Niemen, czyli Czesław Juliusz Niemen-Wydrzycki to jeden z najważniejszych artystów polskiej muzyki rozrywkowej. Oczywiście, muzyki rozrywkowej traktowanej poważnie. Niemen był nie tylko muzykiem, lecz również multiinstrumentalistą, piosenkarzem, wokalistą rockowym, kompozytorem, autorem tekstów piosenek, aranżerem, grafikiem i innowatorem. Jako jeden z pierwszych sprowadzał do Polski liczne syntezatory i inne instrumenty elektroniczne, lub jak mówiono dawniej – elektronowe.
Urodził się w 16 lutego 1939 r. w Starych Waliszkach, obecnie tereny Białorusi. Zmarł 17 stycznia 2004 r. w Warszawie. Jako dziecko występował w chórze kościelnym, następnie uczęszczał do klasy fortepianu liceum pedagogicznego w Grodnie i tam również spróbował się na uczelni muzycznej.
Został przesiedlony do powojennej Polski w 1958 w ramach ostatniej fali masowych wysiedleń Polaków z Kresów Wschodnich. Rodzina Wydrzyckich zdecydowała się ostatecznie na ekspatriację, by Niemen uniknął powołania do Armii Radzieckiej. Często zmieniali miejsce zamieszkania a Niemen występował, stroił fortepiany lub pracował dorywczo w porcie gdańskim.
W 1962 poznał Franciszka Walickiego, który zaczął go promować i organizować występy. Szybko został dostrzeżony na Festiwalu Młodych Talentów w Szczecinie i w nagrodę odbył trasę po kraju z zespołem Czerwono-Czarni. To właśnie Walicki z trudem przekonał Niemena, by zamiast piosenek latynoskich i rosyjskich zaczął grać rocka. Po odniesieniu pierwszych sukcesów w konkursach wykonawców amatorów zaczął dzięki Walickiemu występować z zespołem Niebiesko-Czarni i komponować. W grudniu 1963 wystąpił z grupą Niebiesko-Czarni w paryskiej sali Olympia. W tym okresie, za namową żony Franciszka Walickiego, zaczął posługiwać się pseudonimem artystycznym Niemen, jako nie tylko atrakcyjniejszym marketingowo w Polsce, ale także łatwiejszym do wymówienia dla cudzoziemców.
Debiutował jako piosenkarz bigbitowy, śpiewając rock and rollowe i rockowe piosenki w stylu The Beatles oraz ballady. Do największych przebojów pierwszego okresu należą dynamiczny utwór „Czy wiesz?” i sentymentalna ballada „Pod Papugami”. Wkrótce jednak zaczął zmierzać w stronę ambitniejszej muzyki, adresowanej do bardziej wymagającej młodzieży akademickiej. Utwory z okresu współpracy z grupą Niebiesko-Czarni nagrał potem na nowo na płycie „Czy mnie jeszcze pamiętasz?”.
Jesienią 1966 r. wraz z muzykami formacji Chochoły utworzył zespół Akwarele. W następnym roku odbył z nimi pierwszą trasę koncertową, dokonał nagrań dla radia i na małą płytę, zarejestrował materiał na longplay „Dziwny jest ten świat”. Piosenka otrzymała m.in. nagrodę Polskiego Radia i stała się najbardziej znanym z polskich protest songów i hymnem młodzieży końca lat 60.
Następny etap kariery to występy z zespołem jako „Niemen Enigmatic”. Nagrał kilka singli, zarejestrował też fragmenty koncertów. Grał głównie w klubach, a w swej twórczości włączał się w kolejne dominujące w światowej muzyce rockowej prądy, tworząc własne, charakterystyczne odmiany muzyki – od rocka psychodelicznego przez symfoniczny rock progresywny – album „Niemen Enigmatic” z monumentalnym utworem „Bema pamięci żałobny-rapsod” do tekstu C. K. Norwida – po awangardowy jazz-rock, albumy: „Niemen Vol. 1” i „Niemen Vol. 2” oraz muzykę elektroniczną.
Pod koniec 1971 wziął udział w nagraniu płyty z muzyką Andrzeja Kurylewicza. Wielokrotnie wspomagał różnych artystów w nagraniach i brał udział w zbiorowych przedsięwzięciach muzycznych czy muzyczno-teatralnych. Napisał wiele utworów dla innych wykonawców, m.in. dla Ady Rusowicz. Przez lata powstały dziesiątki wersji jego piosenek. W 2019 r. „Sen o Warszawie” wykonała, występująca na Stadionie Narodowym Metallica. Czesław Niemen, od 1968 grający na organach Hammonda, z wolna rozbudował swoje klawiszowe instrumentarium, dodając najpierw melotron, a potem, jako pierwszy polski muzyk, syntezator Mooga.
Jesienią 1971 zetknął się z awangardowym kontrabasistą Helmutem Nadolskim. Z nim oraz z muzykami Silesian Blues Band (SBB) stworzył Grupę Niemen, która działała od grudnia 1971 do sierpnia 1973. Występował z nią i nagrywał trębacz Andrzej Przybielski. W 1972 r. w Monachium nagrali płytę „Strange Is This World”, następnie dwie płyty częściowo improwizowane „Niemen Vol. 1” i „Niemen Vol. 2”, a w 1973 r., również w Monachium, album „Ode to Venus”. Zespół wystąpił w kilku krajach europejskich i zebrał pozytywne recenzje krytyki muzycznej.
Równocześnie Niemen zaczął nagrywać muzykę filmową, którą tworzył przez prawie dziesięć lat, nagrał również płytę solową „Russische Lieder”, a z muzykami sesyjnymi nagrał w Nowym Jorku płytę „Mourner’s Rhapsody”. W 1981 opracował kompozycje muzyczne do spektaklu teatralnego pt.: „Tragedia Romantyczna”, którego osiem przedstawień w katowickim Spodku widziało 52 tysiące osób, a który był wystawiony przez studentów WRTV i górnośląską Solidarność.
Karierę Niemena zakłóciło wprowadzenie stanu wojennego. Dopiero w 1989 r. ukazała się pierwsza od wielu lat płyta Niemena z nowym materiałem, przygotowywana przez lata „Terra Deflorata”. W 1999 został wybrany na wykonawcę wszech czasów w plebiscycie „Polityki”. W 2001 r. wyszła ostatnia jego płyta studyjna „spodchmurykapelusza”.
„Niemen znany i mniej znany” – to projekt zainicjowany przez córkę Czesława Niemena, Natalię. Artystka pragnie przybliżyć szerszej publiczności twórczość swojego taty, tę mniej znaną, mniej rozpowszechnioną. Festiwalowy piątek (25 października) będzie bogaty w wydarzenia związane z Niemenem. Koncert poświęcony Niemenowi wypełnią utwory, które powstawały na przestrzeni lat i znalazły się na takich albumach jak: „Terra Deflorata” czy „Spodchmurykapelusza”. To również prawdopodobnie pierwsza próba przełożenia tych wybitnych kompozycji i aranżacji na język zespołu instrumentalistów, który utworzyła Natalia. Natalia Niemen na występ podczas Soundedit zaprosiła Krzysztofa Zalewskiego i Wojciecha Waglewskiego.
Przed koncertem Piotr Metz poprowadzi rozmowę, dotyczącą życia i twórczości Niemena. Do Natalii, Krzysztofa i Wojciecha dołączy Małgorzata Niemen. Czesław Niemen zostanie również (pośmiertnie) uhonorowany nagrodą Festiwalu Soundedit – „Człowieka ze Złotym Uchem” w uznaniu za pionierskie dokonania w dziedzinie produkcji muzycznej. Tegorocznej edycji Festiwalu towarzyszyć będzie również wystawa zdjęć autorstwa Małgorzaty Niemen: „Czesław Niemen w obiektywie żony”, którą będzie można obejrzeć w Galerii Łódzkiego Towarzystwa Fotograficznego (ul. Piotrkowska 102).
